กิตาบบะฮฺรียะหฺ
จาก Siamic
กิตาบบะฮฺรียะหฺ หรือสะกด กิตาบบะฮ์รียะห์ บันทึกการเดินเรือ เป็นหนังสือที่แต่งโดย พีรี ระอีส (สิ้นชีวิต ค.ศ. 1555) ชาวตุรกี อันเป็นบันทึกการเดินเรือของเขา ในปี 1525 เขาได้ถวายหนังสือแด่คอลีฟะหฺแห่งอาณาจักรอุษมานียะหฺ นั่นคือ สุลต่านสุลัยมาน ผ่านทาง มหาเสนาบดี อิบรอฮีม ปาชา หนังสือเล่มนี้จึงได้กลายเป็นศาสตร์แห่งการเดินเรือชิ้นยิ่งใหญ่
ในบทนำของหนังสือนี้ระบุว่าวัตถุประสงค์ในการเขียนหนังสือ เพื่อให้ข้อมูลเกี่ยวกับท่าเรือ ชายฝั่ง และเกาะต่าง ๆ โดยวาดสิ่งเหล่านี้ลงบนแผนที่ชายฝั่งที่ชาวตะวันตกเรียกว่า ‘ปอร์โตลาน’ อย่างไรก็ตาม พีรีบอกว่า ไม่ว่าสเกลของแผนที่ที่ทำขึ้นจะใหญ่แค่ไหนก็ตาม ก็ไม่อาจที่จะแสดงให้เห็นรายละเอียดสำคัญต่าง ๆ ลงบนแผนที่ได้ และการที่แผนที่ขาดรายละเอียดสำคัญ ด้วยเหตุนี้เองทำให้เขาต้องเขียนหนังสือขึ้นมาเพื่อให้ข้อมูลเพิ่มเติม
ในสองบทแรก พีรีอธิบายสาเหตุของงานเขียนชิ้นนี้ ในบทที่ 2, 4, และ 5 เขาให้รายละเอียดเกี่ยวกับพายุ, ลม, ทิศทั้ง 4, และเข็มทิศ ในบทที่ 6 และ 7 เกี่ยวกับแผนที่และรูปภาพบนแผนที่ ในบทที่ 8 เป็นเรื่องเกี่ยวกับทะเล บทที่ 9 เกี่ยวกับการค้นพบของนักเดินเรือโปรตุเกสและพวกเขาเดินเรือไปยังมหาสมุทรอินเดียได้อย่างไร บทที่ 10 เกี่ยวกับอบิสสิเนีย และการเดินทางไปถึงทะเลแดงของนักเดินเรือดัทช์และโปรตุเกสโดยแล่นเรืออ้อมผ่านแหลมกู้ดโฮป บทที่ 11 เขาพูดเกี่ยวกับ ‘ลูกโลก’ บทที่ 12 สาธยายเรื่องคณะสำรวจชาวโปรตุเกสเดินทางไปยังอินเดีย ในขณะที่อีกสองบทถัดไปทั้งบทที่ 13 และ 14 เป็นเรื่องทะเลจีน วัฒนธรรมและประเพณีของชาวจีน และงานฝีมือเครื่องปั้นดินเผาของจีน บทที่ 15 เป็นเรื่องมหาสมุทรอินเดียและลมมรสุม บทที่ 20, 22, และ 23 พูดถึงความยาวของมหาสมุทรแอตแลนติคและการค้นพบทวีปอเมริกาของโคลัมบัส
ในหนังสือนี้ มีข้อมูลรายละเอียดเกี่ยวกับทะเลเมดิเตอร์เรเนียน ตัวอย่างเช่น ในบทหนึ่งพูดถึงเวนิซโดยเฉพาะ “เมืองเวนิซมีความยาว 12 ไมล์ เขตเมืองครอบคลุมทั้งส่วนที่เป็นแผ่นดินและส่วนที่เป็น ‘หู’ ของทะเล ในบางจุดของทะเลก็ตื้น อีกหลาย ๆ จุดลึกมาก ชาวเมืองได้ตอกเสาเข็มลงบนส่วนที่ตื้นเขินและสร้างเมืองขึ้นมาตรงนั้น จากนั้นเมื่อเวลาผ่านไปก็มีคนอพยพเข้ามาตั้งรกรากเพิ่มขึ้น จำนวนอาคารบ้านเรือนก็เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ คนที่ฉลาดบางคนบอกว่า พวกเขาจะทำให้เมืองนี้คงอยู่แบบนี้ตลอดไป” จากนั้นพีรีพูดถึงการก่อสร้างโบสถ์และหอคอยซานมาร์โค ซึ่งนำซากมาจากอเลกซานเดรีย อียิปต์ เขายังบอกอีกว่าเรือที่เข้ามายังท่าเรือเวนิซจะต้องมีคู่มือแนะนำด้วย มิฉะนั้นเรืออาจเกยตื้นได้
งานวิจัยของหนังสือเล่มนี้เผยให้รู้ว่าทุกตัวอักษรมีพื้นฐานมาจากข้อเท็จจริงทั้งหมด และพิสูจน์ให้เห็นว่า กิตาบบะฮฺรียะหฺ เป็นงานศึกษาด้านการเดินเรือที่มีค่ายิ่ง
